top of page
  • รูปภาพนักเขียนPanat neramittagaphong

วิธีการทำ Positive Deviance (PD) ในองค์กรหรือชุมชน

บทความโดย:

ปณัฐ เนรมิตตกพงศ์ (อ.แบงค์) Founder of Appreciative systems pcpanat@gmail.com


Positive Deviance หมายถึง คนหรือกลุ่มคนที่มีพฤติกรรมหรือการกระทำบางอย่างไม่เหมือนคนทั่วไป แต่ในการมีพฤติกรรมที่ไม่เหมือนคนทั่วไปนั้นทำให้พวกเขาไม่เจอปัญหาแบบคนอื่น ทั้งที่มีข้อจำกัดเหมือนกัน จึงน่าศึกษาว่ากลุ่มคนเหล่านี้ “ทำอะไร” ที่แปลกกว่าคนอื่น และ “ผล” ของการกระทำแปลกๆนั้น ช่วยแก้ปัญหาได้อย่างไรบ้าง


Positive Deviance มีแนวคิดว่าในทุกองค์กรหรือชุมชนมีต้นทุนที่จะแก้ปัญหาได้อยู่แล้ว ซึ่งต้นทุนที่ว่านั้นอาจเป็นคน กระบวนการ วิธี หรือทรัพยากรต่างๆ หน้าที่ของเราคือไปหาให้เจอว่าคนๆนั้นเป็นใคร แล้วเขาทำอะไร อย่างไร


อย่างที่ผมได้เขียนไว้ในบทความแรกว่า Positive Deviance เป็นหนึ่งในหลักการที่เอามาใช้ทำ Appreciative systems ซึ่งเป็นการสร้างระบบนิเวศเชิงบวกให้กับองค์กรหรือชุมชน และในบทความนี้จะกล่าวถึงการนำหลักการ Positive Deviance ไปใช้แก้ปัญหาในองค์กรอย่างรวดเร็ว เพื่อสร้างระบบดีๆให้กับองค์กรหรือชุมชนครับ


การทำ Positive Deviance


ก่อนอื่นต้องขอบอกว่า ขั้นตอนการทำ PD ที่ผมจะเขียนต่อไปนี้เป็นขั้นตอนที่สามารถใช้ได้ทั้งในองค์กรและชุมชน ดังนั้นถ้าผมใช้คำว่าชุมชนก็ให้เข้าใจว่าหมายถึงองค์กรด้วยครับ


โอเค ขั้นตอนในการทำ Positive Deviance ประกอบไปด้วย 4 เสต็ปคือ การระบุปัญหาและผลลัพธ์ที่ต้องการ(Define) การระบุวิธีปฏิบัติตามมาตรฐาน(Determine) การค้นหาพฤติกรรมที่ไม่ปกติ(Discover) และการออกแบบพัฒนากิจกรรม(Design) แต่จากการนำไปใช้จริงผมพบว่าจุดที่ยากที่สุดคือจุดเริ่มต้นครับ มันยากมากที่จะเริ่มทำ PD ด้วยคนเพียงคนเดียว ผมจึงเพิ่มในส่วนของการตั้งทีมงานเข้าไปด้วย แต่หากท่านใดมีข้อจำกัดในเรื่องการตั้งทีมงาน ผมก็มี Quick Positive Deviance ซึ่งสามารถทำได้เลย โดยผมได้เขียนไว้ช่วงท้ายของบทความนี้ครับ


1. ตั้งทีมทำงาน


ขั้นตอนแรกของการทำ PD คือการรวบรวมสมาชิกเพื่อตั้งทีมทำงานหลัก เนื่องจากการทำ PD นั้นต้องใช้การมีส่วนร่วมของคนในองค์กรหรือชุมชนอย่างมาก  จึงต้องมีการดำเนินการในลักษณะของทีมงาน ซึ่งในทีมหลักจะประกอบไปด้วย ผู้รับผิดชอบโครงการ กระบวนกรหลักและทีมงานเท่านั้น โดยผู้รับผิดชอบโครงการจะมีหน้าที่ประสานงานกับฝ่ายบริหารหรือฝ่ายทุน รวมถึงสื่อสารการทำงานของทีมไปยังฝ่ายบริหาร และนำเสนอความก้าวหน้าของโครงการต่อผู้บริหาร


ในส่วนกระบวนกร จะทำหน้าที่ออกแบบกระบวนการในการทำ PD โดยกระบวนกรหลักอาจจะมีเพียง 1 คนในกรณีที่พื้นที่ทำมีขนาดไม่มาก อัตราส่วนที่พอเหมาะคือ กระบวนกร 1 คนต่อผู้เข้าร่วม 30 คน หากพื้นที่มีขนาดใหญ่มากก็ต้องเพิ่มจำนวนกระบวนกรให้เหมาะสมกับขนาดพื้นที่


ในส่วนทีมงาน จะทำหน้าที่เป็นผู้ช่วยหลักของกระบวนการ ในเรื่องของการบันทึก การติดต่อประสานงานในพื้นที่ รวมถึงช่วยจัดกระบวนการ ซึ่งโดยปกติใช้ทีมงานไม่เกิน 2 คนต่อผู้เข้าร่วม 30 คน


2. ระบุปัญหาและผลลัพธ์ที่ต้องการ (Define)


ทีมงานทั้งหมดทบทวนข้อมูลเกี่ยวกับปัญหา โดยข้อมูลที่ใช้ต้องมีที่มาที่ไปชัดเจน จากนั้นกำหนดทิศทางในอนาคตที่ต้องการให้เกิดขึ้น และระบุความแตกต่างระหว่างภาพอนาคตและปัญหาที่เป็นอยู่ในปัจจุบันให้ชัด จากนั้นรวบรวมข้อจำกัดที่คนในสังคมได้รับเป็นปกติ ความท้าทายเกี่ยวกับปัญหานั้นๆ รวมถึงของรายชื่อผู้มีส่วนได้ส่วนเสียที่ควรจะเชิญมาร่วมกระบวนการ ทีมงานจัดประชุมเพื่อทบทวนข้อมูลต่างๆเหล่านี้และทำออกมาเป็นแผนภาพ


3. การระบุวิธีปฏิบัติตามมาตรฐาน (Determine)


จัดทีมลงพื้นที่ เริ่มต้นพูดคุย(สุนทรียสนทนา)กับคนในชุมชนหลายๆกลุ่ม โดยรวมคนในชุมชนมาร่วมกระบวนการให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ เพื่อศึกษาและเรียนรู้พฤติกรรมที่คนในชุมชนนั้นปฏิบัติเหมือนกันหรือคล้ายกันจนเกิดเป็นมาตรฐาน หรือพฤติกรรมตามปกติของชุมชน จากนั้นจัดประชุมกลุ่มทีมทำงานหลังจากลงพื้นที่ในแต่ละวัน รวบรวมข้อมูลที่ได้ยิน ได้ฟัง ได้เรียนรู้ซ้ำๆ และบันทึกไว้เป็นรายงาน จากนั้นทำเป็นแผนภาพแสดงวิถีของพฤติกรรมของชุมชนโดยปกติ


4. การค้นหาพฤติกรรมที่ไม่ปกติ (Discover)


แต่ละทีมสรุปผลจากการลงพื้นที่ และระบุว่าในสถานการณ์เดียวกัน ที่มีข้อจำกัดคล้ายๆกัน มีบุคคลใด ครอบครัวใด ที่ไม่มีปัญหาเหมือนกันคนส่วนใหญ่ หรือมีปัญหาเหมือนกันแต่ได้รับผลกระทบน้อยมาก ทบทวนและสรุปออกมาเป็นเกณฑ์การคัดแยกบุคคลที่เป็น Positive Deviance ในชุมชน และระบุถึงพฤติกรรมไม่ปกติที่ทำให้ได้ผลลัพธ์ที่ดีกว่า และนำไปตรวจทานกับผลของชุมชนทั้งหมดจากทีมอื่นๆ


5. การออกแบบพัฒนากิจกรรม (Design)


สร้างพื้นที่ทดลองในการแก้ปัญหา โดยรวบรวมผู้ที่เป็น Positive Deviance ผุ้มีส่วนได้ส่วนเสียที่เกี่ยวข้อง มาร่วมทดลองในพื้นที่ที่สร้างขึ้นเพื่อค้นหาทางออกและวิธีการแก้ปัญหา เรียนรู้จากการปฏิบัติในสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยที่มีผู้สนับสนุนอย่างใกล้ชิด พยายามเชื่อมต่อเครือข่ายพื้นที่ความสำเร็จออกไปยังพื้นที่อื่น สะท้อนมุมมองและผลการปฏิบัติงานระหว่างกัน เพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้กันอยู่เสมอ


ทั้งหมดนี้เป็นขั้นตอนของการทำ Positive Deviance ในชุมชนหรือองค์กรครับ




การทำ PD แบบรวดเร็ว (Quick Positive Deviance)


อันนี้เป็นเทคนิคสำหรับชุมชนหรือองค์กรที่มีขนาดเล็กที่ต้องการแนวทางการการแก้ปัญหาจาก Positive Deviance อย่างรวดเร็ว ซึ่งสามารถทำได้โดยการระบุปัญหาให้ชัดว่าปัญหาคืออะไร จากนั้นตั้งคำถามว่า มีใครที่ไม่เคยเจอปัญหานี้บ้าง หรือมีใครแก้ปัญหานี้ได้บ้าง หรือถ้าไม่มีคนที่เคยแก้ปัญหาได้เลย ก็ถามใหม่ว่า มีใครที่มีปัญหาน้อยที่สุดบ้าง ซึ่งโดยหลักต้องมี เพราะไม่งั้นองค์กรเจ๊งไปแล้ว เมื่อได้ตัวตนแล้วค่อยถามเขาว่า เขาทำ “อย่างไร” ถึงไม่เจอปัญหาแบบที่คนอื่นเจอ จากนั้นลองนำวิธีที่ได้มาทดลองใช้ดู อันนี้เป็นการทำ Positive Deviance แบบรวดเร็วครับ


ซึ่งการทำแบบรวดเร็วนี้แม้จะได้ผลอย่างรวดเร็ว แต่บางครั้งผลที่ได้ก็ไม่สามารถแก้ปัญหาได้ทันที เพราะบริบทของปัญหานั้นอาจมีความสลับซับซ้อนอยู่มาก ผมจึงอยากแนะนำว่าถ้าเป็นไปได้ ขอให้ใช้กระบวนการเต็มรูปแบบดีกว่า


ก่อนจบบทความ ผมอยากย้ำว่า Positive Deviance เป็นเพียงหนึ่งในเครื่องมือที่ช่วยสร้าง Appreciative systems ให้เกิดขึ้น ในถานการณ์จริงแต่ละพื้นที่ก็มีข้อจำกัดที่แตกต่างกันออกไป การจะใช้ Positive Deviance ให้ได้ผลจึงต้องหมั่นฝึกฝนโดยการนำไปใช้และเรียนรู้จากหน้างานเสมอครับ


ดู 426 ครั้ง1 ความคิดเห็น

1 comentario


Aj Khemjira Jittayasothon
Aj Khemjira Jittayasothon
06 sept 2021

ขอบพระคุณบทความดีดีจากพี่แบงค์ค่าาาา เห็นภาพมากๆค่า

Me gusta
bottom of page